Վեգանության մասին
Ամեն տարի Հայաստանում միայն պաշտոնական վիճակագրությամբ մոտ 500 000 կով և ցուլ, 250 000 խոզ, 500 000 ոչխար և 12 968 000 հավ սպանվում են մսի համար. մոտ 2 654 000 հավ շահագործվում է ձու ստանալու համար. մոտ 728 000 տարբեր տեսակի կենդանի շահագործվում է կաթնամթերքի արտադրության համար։ Բացի այդ, Հայաստանը տարեկան ներմուծում է կենդանիների շահագործման ավելի քան 290 000 տոննա արգասիք։
- 80 մլրդ
- ցամաքային կենդանի աշխարհում ամեն տարի սպանվում է մսի համար
- 2 տրլն
- ձուկ ամեն տարի սպանվում է իր մսի համար
- 8 մլրդ
- արու ճուտ ամեն տարի ոչնչացվում է ձվի արդյունաբերության մեջ
- 90%
- այս կենդանիներից ծնվում, ապրում և մահանում է արդյունաբերական անասնաբուծության մեջ
Եվ այս ամենը՝ չհաշված սննդի համար օգտագործվող կենդանիների այլ տեսակները. մորթուց ու կաշվից պատրաստվող իրերի համար սպանվողներին. նրանց, ովքեր մահանում են լաբորատորիաներում. դաժանության ենթարկվող ընկերակից կենդանիներին. վայրի կենդանիներին, որոնց որսորդները սպանում են զվարճանքի համար կամ որոնք զոհվում են անասնաբուծության՝ իրենց ապրելավայրերին հասցրած վնասի պատճառով։
Ովքե՞ր են վեգանները
- Վեգանները չեն աջակցում կենդանիների շահագործմանը և նրանց վնաս պատճառելուն։
- Նրանք հրաժարվում են մսից, կաթից, ձվից, մեղրից և կենդանիների շահագործման այլ արգասիքներից, չեն օգտագործում կենդանիների միջոցով արտադրված կամ նրանց վրա փորձարկված հագուստ ու ապրանքներ։
- Վեգանությունը ոչ դիետա է, ոչ հոգևոր պրակտիկա, ոչ էլ նորաձև տարվածություն, այլ ձգտում՝ ապրել այնպես, որ կենդանիների տառապանքը նվազի։
Ինչո՞ւ պետք է ինձ դա հուզի
- Կենդանիները, մարդկանց նման, ուզում են ապրել, ապրումներ ունեն և ցավ են զգում։
- Մսի, կաթի և ձվի արտադրության համար ամեն տարի շահագործվում են միլիարդավոր զգացող կենդանիներ։
- Կենդանիների ճնշումը սերտորեն կապված է ճնշման այլ ձևերի հետ՝ սնվում է դրանցով և սնուցում դրանք։ Միզոգինիան, ռասիզմը, գաղութատիրությունը, դասակարգայնությունը, միլիտարիզմը, սպեսիզմը՝ մեկ խնդրի մասեր են։
- Գյուղատնտեսական կենդանիներն ավելի հիմար կամ պակաս զգայուն չեն, քան կատուների ու շների նման ընկերակիցները՝ խոզերը, կովերն ու հավերը կարող են սովորել, խնդիրներ լուծել, բարդ ապրումներ ունենալ և հիշել մարդկանց ու այլ կենդանիների։
- Գյուղատնտեսության մեջ շահագործվող տարբեր տեսակների ցեղատեսակները բուծվել են այնպես, որ առավելագույն շահույթ տան։ Ընդ որում՝ այդ կենդանիների ֆիզիկական հատկանիշներն անտանելի տառապանք են պատճառում նրանց կյանքի առաջին իսկ շաբաթներից։
- Անասնաբուծությունն ամբողջ աշխարհում էկոհամակարգերի ոչնչացման և գլոբալ կլիմայի փոփոխության առաջատար պատճառներից է։
Արդյունաբերության իրականությունը
Ի՞նչ է կատարվում սպանդանոցում
Եթե դեռ չեք տեսել սպանդանոցի կադրերը՝ նայեք դրանք։ Մենք սպանդանոցներից տեսանյութեր կամ լուսանկարներ չենք հրապարակում, բայց դրանք հեշտությամբ կարելի է գտնել համացանցում։
- Սպանդից առաջ կենդանիներին շշմեցնում են, բայց շշմեցումը միշտ չէ, որ հաջողվում է առաջին անգամից։
- Շշմեցումը պարտադիր չէ, որ ակնթարթային մահ նշանակի. դրանից հետո կենդանու կոկորդը կտրում են և նրա մարմինը կախում կեռից։ Կենդանին մահանում է արյան կորստից։
- Այն կենդանիների մեծ մասը, որոնց ուտում ենք, սպանվում է դեռ մանուկ հասակում։
- Կենդանիների բացարձակ մեծամասնությունը ծնվում, ապրում և մահանում է արդյունաբերական անասնաբուծության մեջ՝ սովորաբար չունենալով հնարավորություն շրջվելու իր վանդակում, արևի լույս տեսնելու կամ շփվելու։
Իսկ կաթնամթերքի հետ ի՞նչն է սխալ
- Կովն ամբողջ կյանքում «կաթ չի տալիս». մի քանի տարվա ինտենսիվ շահագործումից հետո նրա «արտադրողականությունը» նվազում է։ Դրանից հետո նրան ուղարկում են սպանդանոց։
- Կովը սկսում է «կաթ տալ» հորթի ծնվելուց հետո, ինչպես բոլոր կաթնասունները։ Նրան պարբերաբար, արհեստականորեն, բռնի սերմնավորում են և ենթարկում մշտական հղիության։
- Արու հորթերին վաղ հասակում ուղարկում են սպանդի՝ սովորաբար բաժանելով մայրերից ծնվելուց հետո առաջին ժամերին կամ օրերին։
- Բնական պայմաններում կովերը կարող են ապրել մոտ 20 և ավելի տարի, մինչդեռ կաթնարդյունաբերության մեջ նրանց կյանքը հաճախ ավարտվում է մոտավորապես 5–7 տարեկանում։
- Երբ հորթին տանում են, մայր կովը հաճախ բարձր կանչում է նրան և փորձում խոչընդոտել կատարվողին։ Կենդանիները տառապում են ոչ միայն ֆիզիկապես։
Իսկ ձվի հետ ի՞նչն է սխալ
- Ամեն տարի ավելի քան 7 միլիարդ արու ճուտ ծնվելուց անմիջապես հետո կենդանի աղացվում է մսաղացներում, քանի որ նրանք անօգուտ են ձվի արդյունաբերության համար։
- A4 թերթ. այսքան տեղ է բաժին հասնում մեկ հավին արդյունաբերական ձվի ֆերմայում՝ ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Վանդակում ածան հավը չի կարող նույնիսկ թևերը բացել։
- Բարձր «ձվատվությունը» կապված է օրգանիզմի մեծ ծանրաբեռնվածության հետ. կեղևի համար անհրաժեշտ կալցիումը մշտապես դուրս է գալիս ձվերի հետ։ Սա հանգեցնում է մշտական առողջական խնդիրների։
- Երբ հավերի «արտադրողականությունը» նվազում է, առևտրային պահելը դառնում է տնտեսապես ոչ շահավետ, և թռչուններին ուղարկում են սպանդի։
Հաճախակի հարցեր
Ինձ կալցիո՜ւմ է պետք
- Կալցիումի լավ աղբյուրներ են բուսական ըմպելիքները, տոֆուն, քունջութն ու թահինին, նուշը, սպիտակ լոբին, բրոկկոլին և տերևային կանաչին։
- Որոշ բույսերից՝ օրինակ բրոկկոլիից կամ տերևակաղամբից, կալցիումն ավելի լավ է յուրացվում, քան հարստացված կովի կաթից։
- Ոսկորների առողջության համար կարևոր է ոչ միայն կալցիումը. նշանակություն ունեն նաև D վիտամինը, սպիտակուցը և այլ սննդանյութեր, որոնք լիովին հասանելի են բուսական սննդակարգում։
Իսկ սպիտակուցը որտեղի՞ց ստանալ
- Սպիտակուց կա գրեթե ամբողջ բուսական սննդում՝ ընդեղենում, հատիկեղենում, ընկուզեղենում, սերմերում, բանջարեղենում և սնկերում։
- Տոֆուն, տեմպեն, սոյայի միսը և սեյտանը շատ սպիտակուց են պարունակում և հեշտությամբ փոխարինում են մսին սովորական ուտեստներում։
- Բուսական սպիտակուցը պարտադիր չէ ստանալ մեկ մթերքից. օրվա ընթացքում տարբեր մթերքների համադրումն ապահովում է բոլոր անհրաժեշտ ամինաթթուները։
- Սոյան պարունակում է լիարժեք սպիտակուց՝ բոլոր ինը անփոխարինելի ամինաթթուները, բավարար քանակությամբ։
- Ոսպը, լոբին և սիսեռը հատկապես հարուստ են սպիտակուցով՝ պատրաստ վիճակում պարունակում են մոտավորապես 7–10 գ սպիտակուց 100 գ-ում։
- Սեյտանը և բուսական մսի այլ փոխարինիչները շատ մեծ քանակությամբ սպիտակուց են պարունակում՝ մոտ 20–25 գ 100 գ մթերքում։
- Ընկուզեղենն ու սերմերը նույնպես զգալի քանակությամբ սպիտակուց են տալիս. օրինակ՝ 30 գ դդմի սերմերում կա մոտ 8–9 գ սպիտակուց։
- Սպիտակուցի պակասը հանդիպում է ոչ թե այն պատճառով, որ մարդը միս չի ուտում, այլ կալորիաների ու հավասարակշռված սննդի ընդհանուր պակասի պատճառով։
Ես չեմ կարող միայն խոտ ուտե՜լ
Վեգանների առողջ սննդակարգի կանոնները քիչ բանով են տարբերվում ամենակեր մարդկանց սննդակարգի կանոններից։ Պատկերացնենք սովորական ափսե և բաժանենք այն 4 մասի։
- Ափսեի կեսը՝ բազմազան բանջարեղեն կամ մրգեր։
- Ափսեի քառորդը՝ ածխաջրեր. կարտոֆիլ, հատիկեղեն և ալյուրե ուտեստներ։
- Եվս մեկ քառորդը՝ սպիտակուցի աղբյուրներ. ընդեղեն, ընկուզեղեն, սերմեր, ինչպես նաև տոֆու, սեյտան և սոյայի միս։
Պետք չէ ամեն անգամ կատարյալ ափսե հավաքել։ Սիրելի «ոչ ամենաօգտակար» մթերքները նույնպես կարող են սննդակարգի մաս լինել. դրանում սարսափելի ոչինչ չկա։ Գլխավորը՝ հոգ տանել ձեր մասին, բազմազան սնվել և ապահովել, որ սննդակարգն ընդհանուր առմամբ համապատասխանի ձեր կարիքներին։
Վեգանությունը էլիտար է ու թա՜նկ
Մոլորակի մարդկանց մեծ մասը սնվում է հիմնականում բուսական սննդով հենց այն պատճառով, որ այն ավելի էժան է։ Ակնհայտ է, որ այս կամ այն մթերքի հասանելիությունը տարբեր վայրերում տարբեր է, բայց նորաձև սոյայի սթեյքը սննդակարգի բոլորովին էլ պարտադիր մաս չէ։
Ի՞նչ կպատահի կենդանիներին, եթե դադարենք ուտել նրանց
Եթե դադարեցնենք կենդանական մթերքների սպառումը, ապա կդադարեցնենք կենդանիների բուծումը։ Իդեալում մենք պետք է հոգ տանենք նրանց մասին, ովքեր արդեն կան, մինչև նրանք բնական մահով մահանան, և այլևս չբուծենք նրանց։
Ինչ վերաբերում է վիտամիններին՝ միայն B12-ը չի կարող ստացվել սովորական բուսական սննդից. ոչ վեգանները այն ստանում են հարստացված կովի կաթից։ Վեգաններին ցանկալի են հավելումներ կամ հարստացված մթերքներ։
Էկոլոգիա
Մի՞թե անտառները հատում են բուսական սնունդ աճեցնելու համար
Արևադարձային անտառների ոչնչացման, ջրի աղտոտման և տեսակների անհետացման հիմնական պատճառը անասնաբուծությունն է։ Այն պատասխանատու է Ամազոնի անտառների 91%-ի ոչնչացման համար։
Արոտավայրերի համար անտառահատումը, հողի ու ջրի աղտոտումը փոխում են կենդանիների և բույսերի բազմաթիվ տեսակների ապրելավայրը։ Անասնաբուծության կարիքների համար անտառահատումների պատճառով ամեն օր անհետանում է կենդանիների ու բույսերի մոտ 137 տեսակ։
Եթե բոլորը դառնան վեգան, որքա՞ն ռեսուրս է դրա համար պետք
Հող՝ 1 կգ մթերքի համար
կենդանական սնունդ
բուսական սնունդ
Այսօր ցամաքի 45%-ը տրված է անասնաբուծության կարիքներին։ Մեկ վեգանին կերակրելու համար 18 անգամ ավելի քիչ հող է պահանջվում, քան կենդանական սննդով սնվողի համար։
Ջուր՝ 1 կգ մթերքի արտադրության համար
կենդանական սնունդ
բուսական սնունդ
Անասնաբուծության վրա ծախսվում է խմելու ջրի մեկ երրորդը։ Մեկ բուրգերի արտադրության համար անհրաժեշտ է մոտ 3000 լ ջուր։
Ջերմոցային գազերի արտանետումներ
անասնաբուծություն
ամբողջ տրանսպորտը
Ցամաքային, օդային և ծովային տրանսպորտը միասին։ Անասնաբուծությունը կլիմայի փոփոխության հիմնական պատճառներից է։
Ամեն տարի միլիարդավոր կենդանիներ ծնվում և մահանում են մարդկային քմահաճույքների համար՝ բախվելով ցավի, վախի և դաժանության։ Բայց մենք կարող ենք լիարժեք ապրել ու սնվել՝ առանց նրանց տառապանք և մահ պատճառելու։
Վեգան ուղեցույց Հայաստանով
Որտեղ ուտել, ինչ գնել և ուր գնալ՝ ուղեցույց վեգան Հայաստանով։
Աղբյուրներ
Ընդհանուր թվեր և վիճակագրություն
Սննդաբանական առաջարկություններ
Էկոլոգիայի մասին
Շահագործվող կենդանիների կյանքի իրողությունների մասին
Շնորհակալություն ենք հայտնում We Animals-ին՝ տրամադրված լուսանկարների համար։